मूळ नक्षत्र

मूळ म्हणजे झाडाचे मूळ, आणि परंपरेत या नक्षत्राचे प्रतीक एकत्र बांधलेल्या मुळांचा जुडगा आहे. याची देवता निर्ऋती, जी विघटनाची आणि समाप्तीची अधिष्ठात्री मानली जाते, आणि याचा गण राक्षस आहे, जो शास्त्रीय वर्गवारीत जोरकस, भावुकतेपासून दूर असा स्वभाव दर्शवतो, काही वाईट नाही. ग्रंथ इथल्या चंद्राला गोष्टींच्या तळाशी जाऊ पाहणारे मन म्हणतात: ते खणते, गृहीत धरलेल्या गोष्टींवर प्रश्न उभे करते, आणि वरवरच्या उत्तराने समाधान मानत नाही. फलदीपिका आणि नंतरचे भाष्यकार स्पष्टवक्तेपणा, स्वतंत्र बाणा आणि शून्यातून पुन्हा सुरुवात करण्याची तयारी यांचा उल्लेख करतात.

हीच खणण्याची सवय दुसरी बाजूही दाखवते. मूळ नक्षत्रातील चंद्र ज्या मातीत रुजला त्या मातीतून स्वतःला उपटूही शकतो: एखादी नोकरी, एखादे शहर किंवा एखादी जोडणी यांवरचा विश्वास उडाला की अचानक बाजूला होणे, आणि जिथे काहीच मोडले किंवा नव्याने बांधले जात नाही अशा दीर्घ काळात अस्वस्थ वाटणे. केतूच्या अधिपत्यामुळे अलिप्त, आत वळलेला गुण जोडला जातो, म्हणून व्यक्ती मनापासून गुंतलेली असूनही स्वतःत मिटलेली वाटू शकते.

चरणाने हे चित्र अधिक नेमके होते. पहिले चरण मेष नवमांशात येते आणि सर्वात थेट आणि अधीर आहे; याच चरणात धनुच्या अगदी सुरुवातीचे गंडांत अंशही येतात, जल आणि अग्नीचा तो सांधा ज्याला परंपरा दोष नव्हे तर उंबरठा मानते. दुसरे चरण वृषभ नवमांशात शोधाला स्थैर्य आणि व्यावहारिक दिशा देते. तिसरे चरण मिथुन नवमांशात ते शब्द आणि विश्लेषणाकडे वळवते. चौथे चरण कर्क नवमांशात अलिप्तपणा मऊ करते आणि भावना पृष्ठभागाजवळ आणते.

मूळ नक्षत्रातील चंद्र म्हणजे कुटुंबावर दिलेला निकाल नव्हे, आणि नुकसानाचे भाकीतही नव्हे. काही प्रादेशिक रिवाजांत मूळ नक्षत्रातील जन्माशी एखादा विधी जोडलेला असतो; पण इथल्या चंद्राचे शास्त्रीय फल स्वभाव आणि दशांचा क्रम यांबद्दल आहे, आणि काळजीपूर्वक वाचणारा या दोन गोष्टी वेगळ्या ठेवतो. ही स्थिती स्वतःहून विवाह, उत्पन्न, संतती किंवा आरोग्य यांबद्दल काहीच सांगत नाही. अनेक घटकांपैकी ती एक आहे, आणि बलवान गुरू, चांगल्या स्थितीतील केतू किंवा साथ देणारे लग्न तिचा अर्थ पूर्णपणे बदलतात.